Powrót do strony głównej

Aktualnoci

Gniazdo gryfa. Słownik kaszubskich symboli,
pamięci i tradycji kultury


Celem projektu jest stworzenie kompendium wiedzy o kaszubskich symbolach, mitach, tradycjach kulturowych, pamięci, świecie wyobrażonym i narracjach tożsamościowych, przekonaniach i stereotypach (jako ważnym atrybucie określania granic grupowych: co jest własne, co jest obce). Prowadzone w trakcie badań prace dokumentacyjne oraz analizy będą uwzględniały wszelkie istniejące przejawy (niematerialnego i materialnego) kaszubskiego dziedzictwa kulturowego, w różnorodnych jego formach, tak historycznych, jak i współczesnych. Badanie (a w efekcie planowane kompendium) uwzględniać będzie specyfikę procesów etnicznych, kulturowych i społecznych na (zmiennym) terenie zamieszkiwanym przez społeczność kaszubską, żywotność, autentyczność oraz twórcze rozwijanie kultury kaszubskiej (artefakty, dzieła, twórcy), jej rozwój instytucjonalny, ideowy, artystyczny. Przedmiotem badań stanie się także tradycja, w tym "tradycja wynaleziona", a więc złożony i wielopoziomowy zasób wartości i treści kulturowych, żywy, stale reinterpretowany, ulegający zmianom w czasie, ale jednocześnie z wieloma elementami trwałymi (takimi są np. cechy autostereotypu). Uwzględnione zostaną zjawiska i fakty, będące efektem długotrwałego procesu historycznego i przekazu z pokolenia na pokolenie (w kręgu rodzinnym czy też w społeczności lokalnej), a więc mające charakter spontaniczny. Jak i te, które są skutkiem zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych zabiegów, a więc były/są rozwijane, wykorzystywane i przekazywane w sposób zorganizowany (kaszubski ruch regionalnych, instytucje kultury, edukacja kaszubska, media kaszubskie etc.).

Nacisk zostanie położony na zbadanie, opis, analizę i udokumentowanie tych zasobów kulturowych, które są budulcem tożsamości kaszubskiej, które tworzą wartości, leżące u jej podstaw, są jej źródłem.

Główną przesłanką i powodem podjęcia projektu badawczego - opracowania słownika kaszubskich symboli, pamięci i tradycji kultury - jest specyfika kulturowa Kaszub, na którą składają się:
- odmienność historii Kaszub i Kaszubów w stosunku do innych ziem Polski,
- trwały podział społeczności kaszubskiej na część zachodnią oraz wschodnią,
- wielowiekowe sąsiedztwo polsko-niemieckie
- usytuowanie Kaszub na historycznym pograniczu kulturowym
- specyficzne stosunki międzygrupowe o charakterze nierównościowym, w wyniku czego Kaszubi podlegali narracjom tożsamościowym innych dominujących wspólnot.

Mimo tego przetrwali i nadal rozwijają własną kulturę. Trwanie kultury i społeczności kaszubskiej, jej żywotność mimo niesprzyjających warunków społecznych, ekonomicznych i politycznych, twórca aktywność, realizowane spontanicznie, ale też zorganizowane zabiegi o rozwój tej kultury i wzbogacanie jej treści - przeanalizowanie tych fenomenów, ich naukowe opracowanie i pełne udokumentowanie stanie się podstawowym efektem zamierzonego projektu badawczego. Tworząc tym samym szansę na znaczące poszerzenie wiedzy historycznej i kulturowej.

Innym powodem realizacji projektu jest fakt, że Kaszubi w przeciętnym odbiorze ogólnopolskim i niemieckim reprezentowani są w kilku, dość stereotypowych figurach kulturowych (zwykle jest to obraz silnie przesycony folkloryzmem).

Badania realizowane w ramach projektu będą miały charakter historyczny w tym sensie, że każde analizowane zjawisko będzie ujmowane przede wszystkim w zmiennym kontekście czasowym (geneza zjawiska, relacje przyczynowo-skutkowe, proces przekształceń etc.). Dlatego też trzon zespołu badawczego stanowią historycy specjalizujący się w różnych okresach.

Jednocześnie przygotowanie tak zamierzonego słownika, jak zostało to opisane powyżej, wymaga podejścia interdyscyplinarnego. Badanie znaczeń, relacji międzykulturowych, analiza motywów literackich, społeczny kontekst funkcjonowania danych elementów kultury itd. - wszystko to będzie możliwe wyłącznie dzięki współpracy przedstawicieli różnych dyscyplin. Dlatego też w zespole badawczym są również kulturoznawcy, literaturoznawcy (poloniści, germaniści), socjolodzy, etnolodzy, filolodzy.

Istotną dyrektywą metodologiczną przyjętą w niniejszym projekcie badawczym jest podejście integralne i kontekstowe. Liczy się więc nie tylko warstwa faktograficzno-opisowa i dokumentacyjna, lecz także kontekst (np. przestrzenny, związany z relacjami międzygrupowymi, uwzględniający wymiar instytucjonalny etc.), charakter egzemplifikacyjny dla szerszych procesów i zjawisk, historia idei (transmisja idei, przenikanie, zmiana znaczeń, funkcje społeczne). Istotnym będzie powiązanie różnych obszarów wiedzy przy charakterystyce danego zjawiska czy procesu, a więc ujęcie go wieloaspektowo, z uwzględnieniem relacji i wpływów, zmian (sensów, znaczeń, struktur, funkcji).

W ramach projektu przewidziano badania literaturowe, kwerendy biblioteczne, archiwalne i muzealne, także badania terenowe (podróże studyjne). Ponadto warsztaty metodologiczne i złożoną procedurę recenzowania (panel ekspertów, recenzje wydawnicze)

Projekt badawczy w pełni wpisuje się w założenia programu, bowiem realizuje pkt 1.d: podjęcie prac nad zespołowymi projektami słownikowymi

Efektem końcowym projektu będzie obszerna publikacja naukowa. Złoży się na nią wstęp, w którym zostaną przedstawione główne założenia projektu, jego cel, przebieg, osiągnięte efekty, struktura pracy oraz węzłowe problemy związane z kaszubskim światem wyobrażonym. Następnie główna część - słownikowa, czyli ok. 300 haseł, obejmujących różne obszary problemowe (znaki i symbole, hasła osobowe, hasła odwołujące się do struktury społecznej i zawodowej, miejsca symboliczne, zabytki, znaki pamięci, wydarzenia i fakty historyczne, obrzędy, rytuały zbiorowe, tradycja wynaleziona, instytucje kultury, wytwory działalności artystycznej, a także hasła dokumentujące wielokulturowość Kaszub. W książce zawarte będą wykaz haseł i autorów, indeksy: osobowy i geograficzny, ilustracje (ok. 200 fotografii, szkiców, map). Szacowana objętość - ok. 950 s.


------------------------------------------------------------------

"Instytut Kaszubski. Działalność od kwietnia 2012 do marca 2015 roku"
Opracowanie: Tomasz Rembalski i Cezary Obracht-Prondzyński
Gdańsk 2015

                                            >>> więcej

otwórz pdf

Aktualności

           Archiwum wiadomości

Informacje o Instytucie
Oferta wydawnicza
Acta Cassubiana


Nagroda im. Gerarda Labudy

                                       >>> więcej informacji


INSTYTUT KASZUBSKI
80-837 Gdańsk, ul. Straganiarska 20-22
tel. +48 58 346 22 31
fax +48 58 346 23 27
e-mail:
instytutkaszubski@wp.pl

-----------------------------------
Konto bankowe dla przelewów krajowych
Bank Zachodni WBK SA I O/Gdańsk
96 1090 1098 0000 0000 0903 5046

Konto bankowe dla przelewów z zagranicy
WBKPPLPP PL 96 1090 1098 0000 0000 0903 5046


Działalność Instytutu Kaszubskiego
- w 2013 r.:
sprawozdanie
- w 2012 r.: sprawozdanie
- w 2011 r.: sprawozdanie
- w 2010 r.: sprawozdanie
- w 2009 r.: sprawozdanie
- lata 2009-2011: sprawozdanie_2009-2011



© 2015 Instytut Kaszubski w Gdańsku. All rights reserved.